W dniu 22 grudnia 2011 roku w siedzibie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu odbyło się spotkanie w celu omówienia i wyjaśnienia kwestii warunków udzielania zezwoleń na płoszenie oraz odstrzał kormorana czarnego, czapli siwej oraz wydry na terenach obrębów hodowlanych. Poniżej przedstawiamy notatkę (uzgodnienia), które obowiązują na obszarze działania RDOŚ w Poznaniu.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12.10.2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. Nr 237, poz. 1419) ostatecznie rozwiało wszelkie wątpliwości dotyczące statusu gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową częściową. Zmieniło ono nie tylko sytuację kormorana, czapli siwej i wydry, które to gatunki objęte są obecnie ochroną gatunkową częściową także na terenie obrębów hodowlanych, ale zmieniło również istotnie sytuację hodowców ryb.
Tych ostatnich interesuje przede wszystkim możliwość działania w takim zakresie, w jakim zezwala na to ustawa o ochronie przyrody. Do tej pory hodowcy ryb działający w obrębach hodowlanych mogli m.in. zabijać i płoszyć ww. gatunki bez specjalnych zezwoleń. Obecnie, po wejściu w życie ww. rozporządzenia, będą mogli to robić, ale wyłącznie po uzyskaniu stosownego zezwolenia na odstępstwa od zakazów, które określa ustawa z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 Nr 151, poz. 1220 ze zm.).
Art. 56 ust. 2 pkt. 1 umożliwia regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska wydawanie na obszarze jego działania zezwoleń, w odniesieniu do gatunków objętych ochroną częściową, na czynności podlegające zakazom, które zostały określone w art. 52. ust 1. Wśród tych zakazów są m.in.:
- umyślne zabijanie, okaleczanie i chwytanie (pkt. 1),
- umyślne niszczenie jaj, postaci młodocianych (pkt. 3),
- niszczenie siedlisk i ostoi (pkt. 4),
- niszczenie gniazd (pkt. 5),
- umyślne płoszenie i niepokojenie (pkt. 11).
Jeśli zezwolenie dotyczyć ma obszaru wykraczającego poza granicę jednego województwa, wtedy o zezwolenie należy się zwrócić do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.
Ustawa jasno stwierdza, iż zezwolenia mogą być wydawane na wniosek, który zgodnie z art. 56 ust. 6 zawierać musi odpowiednio:
1) imię, nazwisko i adres oraz nazwę i siedzibę wnioskodawcy,
2) cel wykonywania wnioskowanych czynności (wskazanie przesłanek z art. 56 ust. 4 pkt 1- 8 ) ,
3) opis wykonywanych czynności, na które może być wydane zezwolenie (z katalogu zakazów wymienionych w § 7 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt),
4) nazwę gatunku lub gatunków, których będą dotyczyć działania, w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje,
5) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy wniosek, o ile jest to możliwe do ustalenia,
6) wskazanie sposobu, metody i stosowanych urządzeń do chwytania, odławiania lub zabijania zwierząt lub sposobu wykonywania innych czynności, na które może być wydane zezwolenie (np. płoszenie przy użyciu armatek hukowych), a także miejsca (możliwie dokładnego położenia administracyjnego) i czasu (terminu) wykonania czynności,
7) wskazanie podmiotu, który będzie chwytał lub zabijał zwierzęta (np. imię i nazwisko osoby płoszącej, imię i nazwisko osoby dokonującej odstrzału) .
Ustawa jasno precyzuje, kiedy można zezwolenie wydać. Zgodnie z art. 56. ust. 4 spełnione muszą być co najmniej trzy warunki:
- zezwolenie może być wydawane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych,
- jeżeli nie spowoduje to zagrożenia dla dziko występujących populacji chronionych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów,
- jeśli spełniona jest jedna z przesłanek wymienionych w art. 56. ust. 1 pkt 1- 8 ustawy o ochronie przyrody, a w przypadku hodowców ryb wynika to z pkt 2., tj. z konieczności ograniczenia poważnych szkód w gospodarce rybackiej.
Warto jeszcze raz podkreślić, iż istotne dla składającego wniosek jest to, by we wniosku był ściśle określony cel, a także aby zawierał on uzasadnienie przesłanek do wykonywanych czynności. Do wniosku należy załączyć pismo z opisem sytuacji, w którym przedstawione zostanie występowanie i liczebność populacji gatunków powodujących szkody w gospodarce rybackiej danego obrębu hodowlanego oraz oszacowana wysokość strat. W przypadku braku możliwości zastosowania alternatywnych działań, konieczne jest wskazanie przyczyny.
Wniosek powinien zawierać wszystkie informacje wskazane w art. 56 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody. Formularz wniosku znajduje się na stronie internetowej RDOŚ w Poznaniu (http://poznan.rdos.gov.pl).
Hodowcy ryb, którzy swoje obręby hodowlane użytkują na terenach nieobjętych formami ochrony przyrody w postaci rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000, a także ci, którzy w najbliższej okolicy nie mają kolonii lęgowych czapli siwych i kormoranów oraz stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania ptaków objętych ochroną gatunkową, nie powinni mieć problemu z uzyskaniem stosownych zezwoleń na odstępstwa od zakazów, w tym także na całoroczny odstrzał i płoszenie.
W przypadku położenia obrębu hodowlanego na terenie rezerwatu przyrody obowiązują dodatkowo zakazy wynikające z art. 15 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w tym zakaz chwytania lub zabijania dziko występujących zwierząt, zbierania lub niszczenia jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych (…), niszczenia nor, gniazd, legowisk i innych schronień zwierząt oraz ich miejsc rozrodu.
A gdy w bliskim sąsiedztwie obrębów hodowlanych znajdują się kolonie lęgowe? Niestety, w takich przypadkach procedury wydawania zezwoleń nieco się skomplikują. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu przyjęła zasadę, iż strefą ograniczającą możliwość całorocznych działań ze strony hodowców ryb jest strefa żerowania ptaków o promieniu 7 km od kolonii lęgowej czapli siwej oraz 20 km od kolonii lęgowej kormorana czarnego. Jeśli obręb hodowlany znajdzie się wewnątrz takiej strefy żerowania, zezwolenie może być ograniczone do okresu poza sezonem lęgowym.
Wydanie zezwolenia jeszcze bardziej komplikuje się, jeśli stawy znajdują się na terenach lub w bezpośrednim sąsiedztwie obszarów Natura 2000. Kormoran oraz czapla siwa nie są wymienione w załączniku do dyrektywy ptasiej. Jednak zgodnie z art. 1. tej dyrektywy objęte ochroną są wszystkie gatunki ptaków, które występują w stanie dzikim na terytorium europejskim. Wobec czego wszelkie działania przeciwko ww. gatunkom muszą podlegać rygorom dyrektywy. Gatunki te mogą być przedmiotem ochrony na terenie obszarów Natura 2000, jako gatunki regularnie migrujące niewymienione w załączniku I Dyrektywy Rady 79/409/EWG. Wydra natomiast jest gatunkiem, który jest wymieniony w załącznikach dyrektywy siedliskowej. Jest ważnym dla Wspólnoty gatunkiem, którego ochrona wymaga wyznaczania specjalnych obszarów ochrony (Załącznik II) oraz gatunkiem, który wymaga ścisłej ochrony (Załącznik IV). Przed wydaniem zezwolenia na odstępstwa od zakazów właściwy organ musi rozważyć kwestie możliwości potencjalnego znaczącego oddziaływania działań, na które ma być wydane zezwolenie na obszar Natura 2000. Jeśli organ uzna, że przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 oraz nie wynika z tej ochrony, może potencjalnie znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, może wdrożyć dodatkowe procedury wyjaśniające. W najlepszym przypadku nieco oddalą one termin wydania zezwolenia, a w najgorszym mogą doprowadzić do odmowy jego wydania. Jeśli organ stwierdzi ryzyko, iż podjęte działania, tj. płoszenie lub odstrzał mogą potencjalnie znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, może nałożyć na wnioskodawcę obowiązek przedłożenia:
- kopii wniosku o wydanie decyzji na odstępstwo od zakazów,
- karty informacyjnej przedsięwzięcia,
- poświadczonej przez właściwy organ kopii mapy ewidencyjnej obejmującej przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie oraz obejmującej obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie,
- wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan taki został uchwalony albo informację o jego braku.
Konieczność dokonania oceny oddziaływania na środowisko obszarów Natura 2000 wynika z art. 96. ustawy z 03.10.2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 Nr 199. poz. 1227 ze zm.)
Warto więc przystępując do wypełniania wniosku zapoznać się ze Standardowym Formularzem Danych dla danego obszaru Natura 2000. SFD można znaleźć na stronach internetowych GDOŚ (http://natura2000.gdos.gov.pl/natura2000). Hodowcę, który ma problem z kormoranem i czaplą siwą powinien zainteresować pkt. 3.2., a przede wszystkim pkt. 3.2.a – Ptaki wymienione w Załączniku I Dyrektywy Rady 79/409/EWG oraz pkt. 3.2.b – regularnie występujące Ptaki Migrujące nie wymienione w Załączniku I Dyrektywy Rady 79/409/EWG. Wydra z kolei może być wymieniona w pkt. 3.2.c. Ssaki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Wymienionym w tych punktach gatunkom przyporządkowano ocenę. Jest to ocena znaczenia obszaru dla ochrony tych gatunków. Przedstawiono ją za pomocą liter A (ocena znakomita), B (dobra), C (znacząca) i D (nieznacząca). Z punktu widzenia wnioskodawcy najlepsza sytuacja występuje wtedy, gdy w ww. punktach nie ma kormorana, czapli siwej i wydry. Jeśli jednak któryś z tych gatunków tam figuruje i dodatkowo jeszcze ocena zawiera się w przedziale liter od A do C, to oznacza, iż gatunki te są przedmiotem ochrony na tym obszarze, i że uzyskanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów będzie mogło wymagać przeprowadzenia procedury oceny oddziaływania czynności, na które ma być wydane zezwolenie, na przedmioty ochrony danego obszaru Natura 2000. W przypadku gdy kormoran, czapla siwa lub wydra są wymienione w SFD, lecz przypisano im ocenę znaczenia obszaru dla ochrony gatunku na poziomie D, oznacza to, że nie są one przedmiotami ochrony na danym obszarze.
W Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu przyjęto, iż zezwolenia wydawane będą na okres jednego roku. Obowiązkowe będzie sporządzanie sprawozdania z wykorzystania zezwolenia w zakresie odstrzału, wg opracowanego przez RDOŚ formularza-tabeli osobno dla każdego gatunku. Dane do tabeli winny być wprowadzane przez osoby, które otrzymały zezwolenie na bieżąco. Zezwolenie określi też termin złożenia informacji o wykorzystaniu zezwolenia. Art. 56. ust. 7 ustawy o ochronie przyrody upoważnia także wydającego zezwolenia do przeprowadzania kontroli spełniania warunków określonych w wydanym przez siebie zezwoleniu.
